ભાવનગરનો ગરબા વારસો — પોયણી ઓઝા

મારું વહાલું ભાવનગર

Maru Vahalu Bhavnagar — my dear Bhavnagar

Bhavnagar. Shared by Poyani Oza on her own Threads account on 14 May 2026, with the words ‘Maru Vahalu Bhavnagar, Happy Birthday.’A tall clock tower stands beside a domed old building over a wide square with a round garden, auto-rickshaws and scooters on the road. Colour.Photographer unknown. If this is your photograph, please tell us so we can credit you.
Social media post: @poyanioza, Threads, 14 May 2026
Social media post: @poyanioza, Threads, 14 May 2026

૧

At home and in the street

નાગર પરિવારોનાં ઘરોમાં બેઠા ગરબા; હલુરિયા ચોક, આતાભાઈ ચોક અને બાર્ટન લાઇબ્રેરીના ચોકમાં ભવાઈ; વજીરવાળી શેરીમાં શરૂ થયેલા શેરીગરબા; ૨૭ છિદ્રોવાળો ગરબો અને તેના ૧૦૮ ફેરા; આખું વર્ષ ગરબા ગાતી કરચલિયા પરાની શ્રમજીવી બહેનો.

Book (Shri Garba-Raas Puran, pp. 187–188)

Women did not sing garba in public in earlier times; they gathered at home to worship the Mother Goddess. Bethak (seated) garba began with Nagar Brahmin women.

Book

About ૭૦ years before the book, bethak garba was held in Nagar homes:

Durlabh Lakshmiba, Mangal Mahal, Diwanpara
Rama Lakshmiba, opposite the Bahucharaji temple
Bala Ba, Nagar Pol
Madhurikaben's home at Ram Jharukha opposite the rubber factory, later continued by her son Pinakinbhai Mehta (who also began Sai bhajans)
Yogendrabhai and Upendrabhai Sarabhai Shukla at Bhagatalav
Dinkarbhai Shukla at Astar ni Ambli

Book

Men sang garba at the village chowk and staged bhavai drawn from the Ramayana and Mahabharata. In Navratri, bhavai ran every night after midnight at the Mahadev temple in Haluriya Chowk, and also at Atabhai Chowk and Barton Library Chowk.

Book

The garbo has ૨૭ holes for the ૨૭ nakshatras; four quarters of each make ૧૦૮, the number of rounds danced.

Book · Video 2021

The working women of Karchaliya Para danced garba so powerfully that nails rose out of the wooden stage. The Ka. Para Kamdar Kalyan Kendra was known across India for vigorous prachin garba.

Yagnesh Acharya · Book

Props of prachin garba: samelu, valonu, supdu, tippani, mandvi, garbo, divda.

Video 2021

૨

Onto the stage

સપ્તકલા (૧૯૫૩માં જગદીપભાઈ વિરાણીએ સ્થાપી); ૧૯૫૫માં આકાશવાણી રાજકોટનું ઉદ્ઘાટન, જ્યાં પ્રજ્ઞાબેન ઓઝા અને કુંજલતાબેન મહેતાએ ગરબાની ગૂંથણી કરી; ૧૯૬૦માં મંચ પર નૂપુર ઝંકારના બાર ગરબા; અને કલાક્ષેત્રમાં ગુરુ ધરમશીભાઈ શાહનું કથક.

Yagnesh Acharya · Family

૧૯૫૩: Saptakala is founded by Kalaguru Jagdip Virani (“Motabhai”) at Shri Chamanbhai Mehta’s house on Diwanpara Road. It grew with the support of Williambhai Virani, Shrikantbhai Virani, Nainibhai, Kalaguru Mohammadbhai Dekhaiya, Ushakantbhai Mehta and Bhargavbhai Pandya, and taught dance, light music, tabla, harmonium, violin, mandolin, sitar and painting.

Book

૪ January ૧૯૫૫: Saptakala's team at the opening of AIR Rajkot, with the garbo choreographed by Pragnaben Oza and Kunjlataben Mehta. The article leaves unclear whether they or Jagdipbhai Virani wrote the words.

નૃત્ય-સંરચના: પ્રજ્ઞાબેન ઓઝા અને કુંજલતાબેન મહેતા. શબ્દો તેમણે લખ્યા કે જગદીપભાઈ વિરાણીએ, તે લેખમાં સ્પષ્ટ નથી.

Yagnesh Acharya

૧૯૫૮–૬૦: the street garba of Diwanpara becomes Nupur Zankar; first Baar Garba on stage in ૧૯૬૦.

Yagnesh Acharya · Book

Nupur Zankar’s choreography is credited to Shobhanaben Oza (Poyani Oza’s elder sister), Sohiniben Virani, Bhartiben Pandya and Poyaniben Oza.

Book

Venues that nurtured stage garba: Shishuvihar, the Theosophical Lodge, the stage behind Gandhi Smriti, Manekwadi Akhada, Sanskar Mandal, Salt Research.

Book

Classical dance: Guru Dharamshibhai Shah's Kathak at Kalakshetra Dance and Music School.

Family

Pragnaben Oza, her mother, co-founder of Nupur Zankar.Close portrait of Pragnaben Oza in later life: grey hair drawn back, round gold-rimmed glasses, a red bindi, and a lilac sari with a woven gold border. Colour.
Family
Family

Pragnaben Oza and Kunjlataben Mehta, who planted the pillar of garba culture in Bhavnagar. Article by Yagnesh Acharya, City Anchor page, 4 October.
Press: City Anchor, Yagnesh Acharya, 4 October
Press: City Anchor, Yagnesh Acharya, 4 October

The full text of this clipping is Yagnesh Acharya’s article, reproduced in his own words on Yagneshbhai’s memories.

Read the full Gujarati text

Nupur Zankar, in full

Members as remembered by Poyani and Maulesh Oza, recorded by Yagnesh Acharya

Older group

Trusha Oza, Yamini Oza (Poyani Oza’s elder sister), Shrimati Shobhana Oza-Mehta (Poyani Oza’s elder sister), Sadhana Mehta, Sohini Virani, Rohiniben Vora, Vishakhaben Desai, Kinnari Oza, Rajaniben Desai, Mahilaben Vora, Mandakiniben Mehta, Iraben Buch, Harshadaben Mehta, Varshaben Desai, Bhavnaben Mehta, Bhartiben Bhargav Pandya.

શ્રીમતી તૃષા ઓઝા, શ્રી યામિની ઓઝા, શ્રીમતી શોભના ઓઝા-મહેતા, શ્રીમતી સાધના મહેતા, શ્રી સોહિની વિરાણી, શ્રીમતી રોહિણીબેન વ્હોરા, શ્રીમતી વિશાખાબેન દેસાઈ, શ્રીમતી કિન્નરી ઓઝા, શ્રી રજનીબેન દેસાઈ, શ્રી મહિલાબેન વોરા, શ્રીમતી મંદાકિની બહેન મહેતા, શ્રી ઈરાબેન બૂચ, શ્રીમતી હર્ષદાબેન મહેતા, શ્રી વર્ષાબેન દેસાઈ, શ્રી ભાવનાબેન મહેતા, શ્રીમતી ભારતીબેન ભાર્ગવ પંડ્યા

Choreographed by Shobhana Oza (Poyani’s elder sister) and Sohini Virani.

Yagnesh Acharya

Younger groups

Poyani Oza, Urmi Desai, Kshama Acharya, Viraj Mehta, Krupa Desai, Shambhavi Desai, Meera Mehta, Bhavna Vora, Manisha Mehta, Shailaja Mehta, Ketki Mehta, Madhavi Vaidya, Ashvina Shah, Meena Anjaria, Jagruti Desai, Darshana Desai, Bhavna Desai, Smruti Buch, Swarupben Virani, Shambhavi Mehta (Shilpa), Jagruti Oza, Sandhya Mehta, Matangi Dholakia, Kusum Bhatt, Meena Bhatt.

પોયણી ઓઝા, ઊર્મિ દેસાઈ, ક્ષમા આચાર્ય, વિરાજ મહેતા, કૃપા દેસાઈ, શાંભવી દેસાઈ, મીરા મહેતા, ભાવના વોરા, મનીષા મહેતા, શૈલજા મહેતા, કેતકી મહેતા, માધવી વૈદ્ય, અશ્વિના શાહ, મીના અંજારિયા, જાગૃતિ દેસાઈ, દર્શના દેસાઈ, ભાવના દેસાઈ, સ્મૃતિ બૂચ, સ્વરૂપબેન વિરાણી, શાંભવી મહેતા (શિલ્પા), જાગૃતિ ઓઝા, સંધ્યા મહેતા, માતંગી ધોળકિયા, કુસુમ ભટ્ટ, મીના ભટ્ટ

Choreographed by Poyani Oza.

Yagnesh Acharya

Singers

Trusha Oza, Varna Mehta, Yamini Oza (Poyani Oza’s elder sister), Matangi Dholakia, Madhavi Vaidya.

તૃષા ઓઝા, વર્ણા મહેતા, યામિની ઓઝા, માતંગી ધોળકિયા, માધવી વૈદ્ય

Yagnesh Acharya

Musicians

Kalaguru Mohammad Dekhaiya, Bhargav Pandya, Pradip Bhatt, Balvant Gohel, Ambrish Mehta, Suresh Vaghela, Balvant Parmar, Narendra Parmar, Tarun Mehta, Kamal Virani, Harihar Kapadi, Harshad Shah, Yagnesh Acharya.

કલા ગુરુ મહમદ દેખૈયા, ભાર્ગવ પંડ્યા, પ્રદીપ ભટ્ટ, બળવંત ગોહેલ, અંબરીષ મહેતા, સુરેશ વાઘેલા, બળવંત પરમાર, નરેન્દ્ર પરમાર, તરુણ મહેતા, કમલ વિરાણી, હરિહર કાપડી, હર્ષદ શાહ, યજ્ઞેશ આચાર્ય

Yagnesh Acharya

Is your name, or your mother's, here? Share a memory.

A performance in motion: women and young girls on stage. Undated. Do you recognise anyone?Women and young girls dancing across a stage, bending low with arms swept out, large white props at the edges. Black-and-white.
Family
Family
શું તમે કોઈને ઓળખો છો?

Poyani Oza (centre, bending forward with one arm stretched out, in a dark skirt with a light border, a white odhni and jasmine in her hair) dancing garba on stage with her group. Singers and musicians sit on the floor at the back. Undated. Do you recognise the other dancers?Poyani Oza at the centre, bending forward with one arm stretched out, in a dark skirt with a light border, a white odhni and jasmine in her hair, dancing garba on stage with her group; singers and musicians seated on the floor at the back. Black-and-white.
Family
Family
શું તમે કોઈને ઓળખો છો?

Dancers on stage, arms raised in a single movement. Some wear saris and some wear ghagra-odhni with jasmine in their hair. One dancer at the centre faces away from the audience towards the backdrop. Framed portraits hang above the stage curtain. Black-and-white. Undated. Do you recognise anyone, or the hall?Dancers on stage, arms raised in a single movement. Some wear saris and some wear ghagra-odhni with jasmine in their hair. One dancer at the centre faces away from the audience towards the backdrop. Framed portraits hang above the stage curtain. Black-and-white. Undated. Do you recognise anyone, or the hall?
Family
Family
શું તમે કોઈને ઓળખો છો?

૩

Groups and experiments

નૂપુર ઝંકાર · ઘોઘા સર્કલ મિત્ર મંડળ · કલા સંગમ (૧૯૭૩, જિતુ ભટ્ટ) · ખુશ્બુ કલાવૃંદ (પોયણી ઓઝા) · વેણુનાદ · એમેચ્યોર · નેપચ્યુન · કલાપથ · એક્ટિવ કલાવૃંદ (મહેન્દ્રભાઈ ભડિયાદ્રા).

Yagnesh Acharya · Book · Family

Ghogha Circle Mitra Mandal

Famed for prachin dandiya raas. Members included Jayrajsinh Sarvaiya, Sonalben Shah, Ashaben Shah, Muraliben Meghani, Jitubhai Bhatt and Josnaben Upadhyay. Jayrajsinh Sarvaiya, Kirit Vyas and Upen Mehta prepared the hudo raas of the Tarnetar fair: a raas of strong claps, stamping feet and the cry “ho, ho, huda”, danced by men of the Bharwad, Rabari, Ahir and Koli communities in circles of ૫૦–૧૦૦, shoulder to shoulder, to dhol and double flutes (jodiya pava). Hudo means spirit and strength.

Book · Yagnesh Acharya

Share a memory about this group

Kala Sangam

Founded ૧૯૭૩ by Jitu Bhatt. It joined Gujarat’s dandiya raas with Assam’s bamboo dance. Its “Trio” combined the tippani dance of working women, raas, and the garbi danced around the Mother’s image in Bhavnagar’s temples, using keherva as well as the traditional hinch taal. Each new idea first needed the approval of folklorist Khodidas Parmar.

Yagnesh Acharya

Share a memory about this group

Kala Sangam in Ahmedabad, 1973

Invited by Chandrakant Master. Ahmedabad dancers were struck by the Bhavnagar dancers’ smiling faces. Chitraben Shah of the Kankan group, originally from Bhavnagar, asked for a tip for her serious-faced girls. At the second show that night Mahendra Patel (“Bhanabhai”) tore cardboard from a Havmor ice-cream box beside the Town Hall, wrote “Jara haso” (smile a little) on it, tied it to a dandiya, and held it up from the wings.

Yagnesh Acharya

Share a memory about this group

Khushboo Kala Vrind

Founded by Poyani Oza after Kala Sangam.

Family · Yagnesh Acharya

Khushboo Kala Vrind Share a memory about this group

Gof gunthan

A braided-rope raas performed at a competition on the Krishnanagar Sanskar Mandal stage. Dancers’ dandiyas are tied by ropes to a rotating wooden disc, and the steps braid the ropes. It held for three rounds, then one braid came loose and the curtain had to come down. Choreographer: the late Jagdish Pandya (“Jaga”), author of five books on raas-garba. The dhol player, the late Suresh Vaghela, titled the episode “Jaga na Bhaga”.

Yagnesh Acharya

Share a memory about this group

Other groups

Venunad, Amateur, Neptune, Kalapath, and Active Kala Vrind, through which Mahendrabhai Bhadiyadra kept arvachin garba alive in Bhavnagar for many years after Nupur Zankar.

Yagnesh Acharya · Book

Share a memory about this group

Competitions

Held by the Bhavnagar Municipal Corporation and many clubs every Navratri.

Yagnesh Acharya

Share a memory about this group

Encouragement

Saurashtra Samachar’s arts editors Chandra Oza and Rameshbhai Oza encouraged Bhavnagar’s artists.

Book

Share a memory about this group

૪

Today

Family

Bhavnagar stayed at the forefront of Saurashtra's raas-garba culture until about ૨૦૧૫.

Yagnesh Acharya

Yagnesh Acharya writes that only echoes of remembrance now fill the space where it stood. This page exists to gather them.

Yagnesh Acharya

Share a memory

Group or eraShare a memory

ભાવનગરનો વ્યાપક વારસો

Bhavnagar's architecture, living symbol of its rulers' welfare policies. Report of a lecture by Dr Lakshman Vadher, Shamaldas College, at the Rotary Club of Bhavnagar, Rotary Hall, Ghogha Circle. City Anchor page, 6 September. Full text transcribed beside the image. — Bhavnagar's architecture, living symbol of its rulers' welfare policies. Report of a lecture by Dr Lakshman Vadher, Shamaldas College, at the Rotary Club of Bhavnagar, Rotary Hall, Ghogha Circle. City Anchor page, 6 September.
Press: City Anchor, report of Dr Lakshman Vadher’s lecture
Press: City Anchor, report of Dr Lakshman Vadher’s lecture

City Anchor page, Bhavnagar, 6 September (year not shown)

સિટી એન્કર

સુરક્ષા, લોકકલ્યાણ અને કલાત્મકતાનો અદ્ભુત સંગમ એટલે આ સ્થાપત્યો

ભાવેણાના સ્થાપત્ય શાસકોની કલ્યાણકારી નીતિનાં જીવંત પ્રતીક

રોટરી ક્લબ ખાતે યોજાયું ડો. લક્ષ્મણ વાઢેરનું વ્યાખ્યાન

ભાવનગર | 6 સપ્ટેમ્બર

P1

રોટરી ક્લબ ઓફ ભાવનગર દ્વારા ઘોઘા સર્કલ સ્થિત રોટરી હોલ ખાતે 'ભાવનગરનો સ્થાપત્ય વારસો' વિષય પર એક વિશેષ વ્યાખ્યાનનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. જેમાં શામળદાસ કોલેજના પ્રો. ડો. લક્ષ્મણ વાઢેરે ભાવનગરના ઐતિહાસિક નગર-સ્થાપત્ય અને લોકકલ્યાણકારી આયોજન પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેઓએ જણાવ્યું હતું કે ભાવનગરના શાસકો દ્વારા નિર્મિત સ્થાપત્યો માત્ર પથ્થરની ભવ્ય ઇમારતો નથી, પરંતુ પ્રજા પ્રત્યેની ઉદારતા અને કલ્યાણકારી ભાવનાના જીવંત સ્મારકો છે. રાજવીઓએ પોતાની વિલાસિતાને બદલે લોકહિત અને પ્રજાકીય સુરક્ષાને પ્રાથમિકતા આપી હતી. મોખડાજી ગોહિલના સમયમાં બનેલું પીરમબેટનું દરિયાઈ સ્થાપત્ય હોય કે શિહોરના ડુંગરા પરનું બાંધકામ, તે સૌ પ્રજાની સલામતીના ભાગરૂપે તૈયાર કરાયા હતા.

P2

ભાવનગરમાં જનહિતને કેન્દ્રમાં રાખીને આલ્ફ્રેડ હાઇસ્કૂલ, માજીરાજબા કન્યાશાળા, જશોનાથ મહાદેવ મંદિર, તખ્તેશ્વર મહાદેવ, ગંગાદેરી, સર તખ્તસિંહજી હોસ્પિટલ, શામળદાસ કોલેજ, બાર્ટન લાઈબ્રેરી, શ્રી ગૌરીશંકર તળાવ (બોરતળાવ), નંદકુંવરબા અનાથ બાલિકાગૃહ અને બંદર લોકગેટ જેવી અદ્ભુત રચનાઓ કરવામાં આવી. આ તમામ બાંધકામોમાં ભારતીય, ઇસ્લામિક અને યુરોપિયન શૈલીનો અપ્રતિમ ત્રિવેણી સંગમ જોવા મળે છે. આ ઐતિહાસિક સ્થાપત્ય ઘડતરમાં ગૌરીશંકર ઓઝા, શામળદાસ મહેતા, વિઠ્ઠલદાસ મહેતા, વિજયશંકર ઓઝા, સર પ્રભાશંકર પટ્ટણી અને અનંતરાય પટ્ટણી જેવા દીવાનોએ શાસકોના વિઝનને જમીન પર ઉતારવામાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવી હતી.

P3

શહેરમાં દેસાઈ શૈલેન્દ્રકુમાર વિધુતરાયનું 'હરિ ભુવન', અમૃતરાય દેસાઈનું મકાન અને ટી.બી. જૈન કન્યાશાળા જેવી ખાનગી ઇમારતો પણ પ્રાચીન ભવનકલાની ગૌરવશાળી ઓળખ જાળવી રાખે છે. ભાવનગર રાજ્ય તેના સ્થાપત્યો માટે સમગ્ર દેશમાં આગવી ઓળખ ધરાવતું રાજ્ય હતું.

કૃષ્ણનગરના આયોજનનો યશ વી. સી. મહેતાને ફાળે

P4

ભાવનગરના આધુનિક નગર આયોજન 'કૃષ્ણનગર'નો યશ વાસ્તુકલા નિષ્ણાત વિરેન્દ્રરાય ચંદ્રશંકર મહેતાને ફાળે જાય છે. તેમણે ભાવનગર ઉપરાંત રાજકોટ, મોરબી, ગોંડલ અને વાંકાનેર જેવા શહેરોના આયોજનમાં પણ સેવાઓ આપી હતી. તેઓ 'ગૃહવિધાન' પુસ્તક થકી 'નગર શિલ્પી' તરીકે પ્રખ્યાત થયા. સર જોન ગ્રીફિથ અને પ્રોફેસર સિમ્સનના સહયોગથી ભાવનગરનો સ્થાપત્ય વારસો વધુ સમૃદ્ધ બન્યો. આ ઉપરાંત સર વિશ્વેશ્વરૈયાના શિષ્ય ઉપેન્દ્ર ભટ્ટે શહેરની ભૂગર્ભ ગટર વ્યવસ્થા, વોટર ફિલ્ટ્રેશન અને લોકગેટ તેમજ વિક્ટોરિયા બંધના ટેકનિકલ નિર્માણમાં મોટું પ્રદાન આપ્યું હતું.

Translator's notes

13. Clipping C and Clipping D, "triveni sangam". ત્રિવેણી સંગમ, literally the meeting of three rivers (as at Prayag), is a stock phrase for any blend of three things. It is translated by its sense ("a meeting of three streams", "a matchless blend") rather than transliterated.
17. Names and places in Clipping D not in the site's list, transliterated as printed: Alfred High School, Majirajba Girls' School, Jashonath Mahadev, Takhteshwar Mahadev, Gangaderi (also written Ganga Deri), Sir Takhtsinhji Hospital, Shri Gaurishankar Lake (Bortalav), Nandkunvarba Orphanage for Girls, Shailendrakumar Vidhutrai Desai (printed surname first as દેસાઈ શૈલેન્દ્રકુમાર વિધુતરાય; વિધુતરાય is possibly "Vidyutrai"), Hari Bhuvan, Amrutrai Desai, T.B. Jain Girls' School, Gruhavidhan (roughly "house design"), Piram Bet ("bet" means island), Rotary Club of Bhavnagar, Rotary Hall, Rajkot, Morbi, Gondal, Wankaner, Victoria dam (વિક્ટોરિયા બંધ). The suffix -ray/-rai is spelt "-rai" throughout.
18. "Bhavena" (Clipping D subheading, ભાવેણા) is a traditional, affectionate name for Bhavnagar; it is translated as "Bhavnagar".
21. Dates printed in numeric form (20-3-1978, 2-4-1978, 19-10-1981, 9-10-1981, 25-12-1981, 29-10-2007) are written out in full, e.g. "20 March 1978". Clipping D shows 6 September but no year.

Transcribed from the printed page.

Bhavnagar's rulers built for public welfare rather than luxury, blending Indian, Islamic and European styles.